Sztancowanie (inaczej wykrawanie) to proces introligatorski i poligraficzny polegający na wycinaniu określonych kształtów z materiałów takich jak papier, karton, tektura, folia czy tworzywa sztuczne. Stosuje się je wszędzie tam, gdzie tradycyjne proste cięcie (np. za pomocą gilotyny) jest niewystarczające – na przykład przy produkcji skomplikowanych opakowań, puzzli, naklejek czy kart o nietypowych formach.
Kluczowe elementy procesu
- Noże bigujące: Nie przecinają materiału, lecz wtłaczają w niego wgłębienia (linie bigowania), które ułatwiają późniejsze równe zginanie kartonu.
- Noże perforujące: Tworzą serię małych nacięć, umożliwiając łatwe oderwanie fragmentu materiału (np. kuponu w biletach).
- Projektowanie i przygotowanie formy: Na podstawie projektu graficznego tworzony jest wykrojnik odzwierciedlający pożądany kształt zewnętrzny oraz linie zgięć.
- Umieszczenie materiału w maszynie: Arkusz papieru lub tektury (często już po procesie zadruku) trafia do maszyny sztancującej (nazywanej potocznie sztanctyglem lub sztancą).
- Wykrawanie (docisk): Maszyna dociska wykrojnik do materiału z dużą siłą. Pod wpływem nacisku noże tną krawędzie, a linie bigujące lub perforujące nadają odpowiednią strukturę.
- Oczyszczanie (wybieranie odpadów): Po zakończeniu wykrawania zbędne ścinki materiału (tzw. ażur) są usuwane, a gotowe wykroje są pakowane lub przekazywane do dalszej obróbki.
- Sztancowanie płaskie: Najpopularniejsza metoda, w której wykrojnik porusza się w pionie (góra–dół), dociskając płaski arkusz materiału leżący na podłożu. Idealna do tektury falistej, grubych kartonów i średnich nakładów.
- Sztancowanie rotacyjne: Wykorzystuje cylindryczne formy tnące, które obracają się w trakcie pracy maszyny. Jest to metoda bardzo szybka, stosowana głównie przy dużych nakładach (np. w produkcji etykiet samoprzylepnych z roli). Często jest połączone z wcześniejszym drukiem fleksograficznym.
- Opakowania: Pudełka kartonowe, Opakowania kartonowe, Pudełka z tektur litych, Opakowania z tektur litych, Opakowania kaszerowane, Pudełka kaszerowane, Większość opakowań zawartych w katalogu Fefco, kartoniki na kosmetyki, leki czy artykuły spożywcze (np. pudełka na pizzę ).
- Materiały reklamowe i biurowe: Teczki ofertowe z kieszonkami, kalendarze o niestandardowych kształtach, zawieszki na drzwi, notesy czy ulotki z zaokrąglonymi rogami.
- Akcesoria papiernicze: Kartki okolicznościowe z wycinanymi ażurowymi wzorami, puzzle, gry planszowe oraz etykiety samoprzylepne.